Fort Kochi - Maria de Vries
Onder een intussen vrijwel onleesbare grafzerk in de St. Franciskerk van Cochin lag ooit Maria de Vries met haar zoontjes Johannes, Josias en Gerardus begraven. Maria werd volgens het opschrift maar 21 jaar oud en werd op 23 augustus 1679 in het graf herenigd met haar zoontje Johannes die al op 26 juli 1673 was gestorven. Een snelle rekensom leert dat Maria pas 15 jaar oud was toen Johannes op éénjarige leeftijd overleed. Zij was dus 14 jaar oud bij zijn geboorte. Voor Nederlandse begrippen was dit heel erg jong.
Muur met grafzerken. Rechts de zerk voor Maria de Vries.
In de zeventiende eeuw waren Nederlandse vrouwen gemiddeld 20 jaar en mannen 25 jaar bij hun eerste huwelijk. De leeftijd waarop meisjes in het gebied van de VOC trouwden, lag doorgaans veel lager en die gewoonte werd door de Europese nieuwkomers in het gebied al snel overgenomen. In het geval van Maria en Johannes Spiljardus was ook Johannes, amper 20 jaar, nog jong. Het is niet ondenkbeeldig dat het huwelijk een “moetje” was. Johannes bleef na de dood van Maria met hun zoontjes Gerardus van vier en Josias van vijf jaar achter. Zij zouden bij echter snel hun moeder begraven worden op respectievelijk 22 september 1683, 8 jaar oud, en 12 februari 1683, 7 jaar oud.
Over Maria en haar kinderen is weinig bekend. Het VOC-archief is een bedrijfsarchief waarin weinig aandacht was voor familie, tenzij iets gebeurde dat het functioneren van een personeelslid raakte. In dit geval was dat het functioneren, of liever het niet functioneren van Marcus Masius, de dominee van de St. Franciskerk. Ds. Masius stond bekend als een ongemakkelijke, opvliegende man die veel mensen tegen zich in het harnas joeg. Gedurende zijn carrière binnen de VOC had hij al op meerdere handelsposten Gods woord verkondigd, zoals op Formosa, Japan, Ambon, Ceylon en tot slot in Cochin. De klachten tegen hem stapelden zich op en de situatie werd onhoudbaar. Europese mannen die geen akte van indemniteit[1] hadden meegenomen vanuit de kerk waar ze lid van waren geweest, werden door hem geweigerd als lidmaat van de kerk in Cochin. Lutheranen wilde hij niet bedienen en volgens de notities die daarvan bewaard zijn gebleven, wilde hij Johannes Spiljardus, zoon van een dominee, niet tot het avondmaal toelaten vanwege het, in zijn ogen, “ergerlijke gedrag van zijn moeder".[2] Maria was ook niet welkom ondanks dat zij op jonge leeftijd haar belijdenis had gedaan. Hij vond haar te jong, onbekwaam, ze was stil, had weinig omgang met mensen, betoonde hem niet de eer die hem toekwam, was niet zedig genoeg en humeurig.[3] Dominee Johannes Ceasarius nam het op voor zijn gemeenteleden en viel Masius openlijk aan. Masius werd uit zijn ambt gezet en de rust keerde weer.
Klachten over Ds. Masius (NL HaNA 1.04.02 1308 1516)
De vraag wie de ouders van Maria waren is niet makkelijk te beantwoorden. Johannes en Josias waren namen uit de familie Spiljardus. Gerardus zou de naam van Maria’s vader kunnen zijn. Ze werd beschouwd als een Europese vrouw dus haar vader en moeder moeten een Europese afkomst hebben. De achternaam De Vries is de meest voorkomende achternaam in Nederland, maar de boekhouders van de VOC vernederlandsten de achternamen van buitenlanders nogal eens. Een Gerardus de Vries werd niet teruggevonden in de boekhouding, maar wel een luitenant Gerrit Jansz de Vries van Oldenburg die diende in Cochin.[4] Samen met twee andere luitenants kreeg hij op 22 maart 1665 een giftbrief van een huis en erf in de Rechtestraat in blok J. Gerrit kreeg het huis genummerd 3.[5] Hij stierf daar op 4 augustus 1670.[6]
Volgens een transcriptie van zijn niet teruggevonden grafsteen zou hij bij zijn overlijden 30 jaar geweest zijn. Een rapport van de VOC vermeldt dat hij vele jaren de VOC trouw gediend heeft. Omdat een luitenantspositie vaak pas bereikt werd rond de 35 jaar is het theoretisch mogelijk dat de transcriptie van zijn steen een foutieve leeftijd bevat.
Zeker is dat er in Cochin ook een ‘Juffr. de weduwe’ De Vries woonde, een Nederlandse vrouw. Zij speelt een rol in drie families waarvan één van de partners Cornelia de Leeuw als moeder heeft.
.
Coyland, kaart 1672, door Philip Baldaeus.
In 1685 is een staat van huisgezinnen op Malabar gemaakt.[7] Johannes Spiljardus is dan opperhoofd van Coylang en woont daar met zijn omvangrijke gezin. Hij is hertrouwd en woont samen met zijn vrouw, een zoontje, twaalf slaven en slavinnen en twee kindslaven. Bij hem inwonend zijn juffrouw weduwe Vette met twee zonen, haar vier slaven en slavinnen en een slavenkind en twee zonen van Boevius. Samen 27 personen. De meisjesnaam van juffrouw weduwe Vette is Catharina Moring. Zij is de halfzus van Johannes Spiljardus.[8] Haar twee zonen zijn Isaac Vette geboren rond 1674 en Pieter Vette geboren rond 1675. De twee zonen Boevius zijn kinderen van Elisabeth Moring, een andere halfzus, en haar man opperkoopman Marcelis Boevius.[9] Het echtpaar is inmiddels overleden en liet drie zonen na. Johannes Spiljardus is hun voogd. De derde zoon van het echtpaar Boevius-Moring woont bij jufrouw weduwe de Vries in Cochin.
In 1686 is in de administratie van huisgezinnen het zoontje van Spiljardus niet meer in leven en is zijn halfzusje Catharina samen met haar kinderen, de kinderen Boevius en haar slaven ingetrokken bij juffrouw weduwe de Vries in Cochin.[10] Als op 31 december 1690 de administratie weer opgesteld wordt, vormt juffrouw weduwe Parmentier samen met de weduwe de Vries een huisgezin. Ook nu blijkt de weduwe Jacob Parmentier identiek te zijn aan Catharina Moring die voor de vierde keer een kortstondig huwelijk heeft gehad en nu samen met haar twee zonen en twee stiefdochters weer samenleeft met de weduwe De Vries van wie de eigenlijke familienaam maar niet boven water wil komen.[11] Schuilt achter de naam van juffrouw weduwe de Vries de moeder/stiefmoeder van Maria of is het (gezien de betrokkenheid bij de kinderen van Cornelia de Leeuw), weduwe Spiljardus’ eerder weduwe Moring? Voorlopig blijft het antwoord in nevelen gehuld.
Grafzerk voor Maria de Vries.
Transcriptie grafzerk Maria de Vries.
Het leven van Johannes Spiljardus ging niet over rozen. Hij werd gedoopt in Haaften op 21 augustus 1653 als zoon van Josias Spiljardus en Cornelia de Leeuw, woonde tussen 1655 en 1660 in Gorinchem en vertrok toen met zijn moeder, broertje en een halfzusje naar Ambon waar zijn vader predikant was.[12] Hij trad in 1666 in dienst bij de VOC en bracht de meeste tijd door op de kust van Malabar, waarbij hij langzaam maar zeker de maatschappelijke ladder besteeg. Na tal van administratieve functies werd hij in 1676 onderkoopman. Van maart 1681 tot april 1682 was hij opperhoofd in Coylang waarna hij naar Batavia vertrok. In maart 1685 werd hij voor de tweede maal opperhoofd van Coylang, maar werd in augustus 1686 op non-actief gezet wegens verboden handel in onder andere slaven. In 1691 werd hij in zijn functie hersteld, maar in september 1693 werd hij definitief ontslagen.[13] Die bui had hij al zien hangen, want in 1692 had hij zelf al gevraagd om naar Nederland te mogen repatriëren. Dat werd hem geweigerd, maar hij mocht wel met zijn familie naar Batavia komen om verantwoording af te leggen. Dat weigerde Spiljardus op zijn beurt, want met een pasgeboren, ongedoopte, baby vond hij het onverantwoord om naar Batavia te gaan.[14] Maar er was geen ontkomen aan en de familie werd op een schip richting Batavia gezet. Er zijn geen papieren bewaard gebleven waaruit blijkt wat hem allemaal verweten werd, maar het was voldoende om hem, gescheiden van zijn gezin, terug naar Cochin te sturen om zijn zaken af te handelen. Zijn geestelijke gezondheid was er in de jaren niet beter op geworden. Meermaals wordt er in de stukken melding van gedaan dat hij weken achtereen bewaakt en opgesloten moest worden omdat hij razend, schreeuwend en dreigend door de stad liep.[15] Hij vroeg meermaals naar zijn vrouw in Batavia te mogen, maar dat werd steeds geweigerd. Hij woonde in 1698 nog alleen met een slaaf en was tot niets in staat.[16] Uiteindelijk liet men hem, onder toezicht van zijn neef Adriaan Boevius, in 1698 met de Oosthuijsen vertrekken naar Batavia.[17] In september 1699 werd hij, volledig de weg kwijt, op last van de regering opgesloten in het Armenhuis en onder curatele gesteld. Het laatste document waarin zijn naam genoemd wordt, stamt uit 1740 als de Weeskamer van Batavia tegensputtert als zij gevraagd wordt zijn erfdeel uit te betalen.[18]
Notes
[1]Een akte van bewijs als lidmaat van een kerk die ook de kosten op zich zou nemen voor eventuele kosten van onderhoud bij verval tot armoede
[2]Zie over Cornelia de Leeuw https://www.wiedenis.nl/gorinchem-en-de-voc/josias-spiljardus-predikant-in-de-oost/
[3] NL-HaNA_1.04.02.1308
[4]Oldenburg is een stad in de Duitse deelstaat Nedersaksen.
[5]NL-HaNA_1.11.06.11.3 _0003 De andere luitenants waren Uytter Burghart, hij kreeg nr 9, en Barent Harmensz kreeg nr 1
[6] Deze steen lag in 1946 nog in de St. Francischurch. List of inscriptions on tombs or monuments in Madras by Julian James Cotton c.s. evised edition in two volumes, Volume II, Madras 1946.
[7] NL-HaNA_1.04.02.1410
[8]Catharina Morings is de dochter van Ds. Isaacus Moring en Cornelia de Leeuw. Zij werd gedoopt op 9-10-1642, trouwde 1E Crijn Cant, schipper VOC, 2E r 1667 Jan Evertse van Es, schipper VOC, uit dit huwelijk een dochter Anna, 3E Vincent Vette boekhouder VOC op Nagasaki (1657), vrij koopman in Batavia, 4E Jacobus Parmentier. Zij woonde in 1699 nog in Cochin.
[9]Elisabeth Moring is de dochter van Ds. Isaacus Moring en Cornelia de Leeuw. Zij werd gedoopt 9-8-1640 in Haaften. Zij trouwde Delft, 2 november 1658 Marcelis de Boeff van Gorcum, zoon van Adriaen Hendriksz de Boeff en Jenneke Marcelis van Antwerpen. Uit dit huwelijk werden geboren: Isaac 1659, Isaac 1660, Adriaen (Batavia), Marcelis (Cochin), Anthony (Cochin). Zij vertrokken 9-1-1662 met de Venenburg van de kamer Amsterdam. Hij vertrok als boekhouder en stierf als opperhoofd van Coylang 10 maart 1681 (Dagregister Batavia 1681).
[10] NL-HaNA_1.04.02.1425_0269
[11] NL-HaNA-1.04.02.1474_0972
[12]Zie https://www.wiedenis.nl/gorinchem-en-de-voc/josias-spiljardus-predikant-in-de-oost/
[13] NL-HaNA_1.04.02_1762_1286
[14] NL-HaNA_1.04.02.1528_0019
[15] NL-HaNA_1.04.02. 1527_0385
[16]NL-HaNA_1.11.06.11.2A_0156
[17] NL-HaNA_1.04.02.1604A_0206
[18] NL-HaNA_1.04.02.2485_0507
- Laatste update op .